Oltarz.pl korzysta z plików cookies aby działać poprawnie.
Korzystajšc z zasobów strony, wyrażasz zgodę na to aby pliki cookie były przechowywane lokalnie. Jezeli nie wyrażasz na to zgody, zmień ustawienia swojej przegladarki. Dodatkowe informacje znajdziesz pod adresem: wszystkoociasteczkach.pl

Obliczanie i ogłaszanie daty Wielkanocy

Wielkanoc jest tak zwanym „świętem ruchomym”, jej data przypada w różne niedziele, między 22 marca a 25 kwietnia. Wynika to z nałożenia kalendarza księżycowego (w którym rok trwa około 354 dni) na słoneczny, wykorzystywany obecnie. Żydowskie święto Paschy obchodzone jest na wiosnę, gdy księżyc znajduje się w pełni. Skoro Chrystus oddał życie po święcie Paschy, data Jego śmierci i zmartwychwstania (a zatem data naszego Triduum Paschalnego) została uzależniona od kalendarza księżycowego.

Zgodnie z żydowską tradycją obchody święta Paschy rozpoczynają się w dniu 14. miesiąca Nisan. Jest to miesiąc księżycowy, pierwszy w żydowskim kalendarzu religijnym. Dzień ten jest związany z najważniejszymi wydarzeniami z życia Chrystusa, który przed swoją męką i śmiercią, chciał spożyć wieczerzę paschalną ze swoimi uczniami.

Pierwotny Kościół celebrował pamiątkę zmartwychwstania w każdą niedzielę. Z czasem przyjęto i na soborze w Nicei (w 325 roku) ustalono, iż Wielkanoc obchodzona będzie w najbliższą niedzielę po żydowskiej Passze, czyli po pierwszej wiosennej pełni księżyca.

Do obliczania daty Wielkanocy wykorzystywane były tak zwane „tablice wielkanocne” lub inaczej „tablice paschalne”. Najstarsza, dostępna obecnie, pochodzi z III wieku i zawiera daty Wielkanocy od roku 222. Jej autorstwo przypisywane jest Hipolitowi Rzymskiemu, który jest jednocześnie autorem „Tradycji apostolskiej” (z dzieła tego zaczerpnięty został między innymi tekst Drugiej modlitwy eucharystycznej). Obliczenia Hipolita nie były jednak w pełni poprawne.

Żyjący w VI wieku Dionizy Mniejszy dokonał nowych obliczeń i stworzył „tablicę wielkanocną” na lata 532-627. W tablicy tej po raz pierwszy podano rachubę lat od narodzin Chrystusa. Dzieło Dionizego opierało się na cyklu dziewiętnastoletnim.

Obecnie do obliczania daty Wielkanocy wykorzystać można jeden z istniejących algorytmów. Do najbardziej znanych należy algorytm Carla Gaussa, wybitnego niemieckiego matematyka, żyjącego na przełomie XVIII i XIX wieku, który uważany jest za jednego z twórców teorii geometrii nieeuklidesowych.

Tradycyjnie datę Wielkanocy ogłaszano w Rzymie i innych kościołach w dniu epifanii – 6 stycznia. Od Wielkanocy uzależnione są także inne istotne dni w roku liturgicznym – Środa Popielcowa, uroczystość Zesłania Ducha Świętego, Wniebowstąpienie Pańskie czy uroczystość Najświętszego Ciała i Krwi Pańskiej (tak zwane Boże Ciało). Najnowsze księgi liturgiczne (trzecie wydanie wzorcowe Missale romanum oraz Ceremoniale episcoporum) powracają do tradycji ogłaszania daty Wielkanocy i innych świąt ruchomych. Ceremoniale zachęca, aby w dniu uroczystości Objawienia Pańskiego, tam gdzie istnieje taki zwyczaj, ogłosić uroczyście ludowi daty świąt ruchomych w bieżącym roku. Po odczytaniu ewangelii może to czynić ubrany w kapę stojący na ambonie diakon, ewentualnie jeden z kanoników lub prałatów.[1] Missale romanum z roku 2002 dodaje, iż ogłoszenia tego może dokonać kantor. Na stronach 1247-1248 trzecie wydanie wzorcowe w języku łacińskim podaje opatrzony nutami oficjalny tekst przekazania do wiadomości terminów świąt ruchomych w rozpoczętym roku. W związku z trwającymi pracami nad wydaniem polskiej edycji mszału, obecnie dostępny jest jedynie łaciński tekst ogłoszenia:

Noveritis, fratres carissimi, quod annuente Dei misericordia, sicut de Nativitate Domini nostri Iesu Christi gavisi sumus, ita et de Resurrectione eiusdem Salvatoris nostri gaudium vobis annuntiamus.[2]

Sens tego zdania jest następujący: „Wiedzcie, bracia najdrożsi, że jak dzięki łasce Bożego miłosierdzia jesteśmy uradowani z narodzenia Pana naszego Jezusa Chrystusa, tak też i ogłaszamy wam radość ze zmartwychwstania tegoż Zbawiciela naszego.” Po tym zdaniu wymieniana jest lista istotnych dni, których data zależy od daty Wielkanocy wraz z terminami ich przeżywania w danym roku liturgicznym. Po podaniu do wiadomości dat następuje homilia.

Wielkanoc może przypadać między 22 marca a 25 kwietnia. Matematycy obliczyli, że w kilkutysięcznym przedziale lat, Wielkanoc najczęściej przypada w dniu 19 kwietnia. Badanie to przeprowadzono wyliczając w algorytmie termin Wielkanocy na przestrzeni tysięcy lat, a następnie analizując wyniki pod kątem częstości ich występowania. Rozbieżności w terminie świętowania Wielkanocy wśród denominacji chrześcijańskich wynikają z różnic kalendarza między Zachodem (kalendarz gregoriański) a Wschodem (kalendarz juliański).

Nagranie Publicatio festorum mobilium in Epiphania (2013r).

[1] Por. Ceremoniale episcoporum, 240.
[2] Missale romanum, ed. typ. III, p. 1247-1248.

Wojciech Malesa

Podobne artykuly

Copyright © 2006 - 2011 Oltarz.pl | o stronie | reklama | kontakt | do góry